Kontestowalność i uczciwość w łańcuchu wartości sztucznej inteligencji – analiza potencjalnych zagrożeń z perspektywy prawa konkurencji i Aktu o rynkach cyfrowych

Celem artykułu jest analiza zagrożeń dla kontestowalności i uczciwości w łańcuchu wartości sztucznej inteligencji (AI) z perspektywy unijnego prawa konkurencji oraz Digital Markets Act (DMA). W szczególności oceniono wpływ koncentracji zasobów – mocy obliczeniowej, danych i kapitału ludzkiego – oraz integracji wertykalnej wzdłuż łańcucha wartości AI, obejmującego etapy projektowania, trenowania, wdrażania i komercjalizacji modeli bazowych oraz usług generatywnej AI. Artykuł omawia praktyki wykluczające, które mogą prowadzić do ograniczania dostępu do kluczowych zasobów i utrwalania pozycji dominującej, wskazując na ograniczenia skuteczności art. 102 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) w zarządzaniu ryzykiem strukturalnym. Autor analizuje również potencjał DMA jako instrumentu prewencyjnego i identyfikuje jego ograniczenia w kontekście nowych modeli technologicznych. W podsumowaniu wskazano na konieczność pogłębionej refleksji regulacyjnej oraz rewizji obowiązujących instrumentów prawnych w celu zachowania warunków kontestowalności i uczciwości w dynamicznie rozwijającym się ekosystemie AI.

Bibliografia/References

AI Index. (2024). AI Index report 2024. Stanford Institute for Human-Centered Artificial Intelligence. https://aiindex.stanford.edu/report

AI Now Institute. (2023). Computational power and AI. https://ainowinstitute.org/publications/compute-and-ai

Autoridade da Concorrência. (2023). Competition and Generative Artificial Intelligence: Issues Paper. Autoridade da Concorrência. https://www.concorrencia.pt/sites/default/files/documentos/Issues%20Paper%20-%20Competition%20and%20Generative%20Artificial%20Intelligence.pdf

Autorité de la concurrence. (2024). Opinion 24-A-05 of June 28, 2024 on the competitive functioning of the generative artificial intelligence sector. https://www.autoritedelaconcurrence.fr/sites/default/files/commitments/2024-09/24a05_eng.pdf

Bank for International Settlements (BIS). (2024). The AI supply chain. BIS Papers, (154). https://www.bis.org/publ/bppdf/bispap154.pdf

Belloso, N. M., & Petit, N. (2023). The EU Digital Markets Act (DMA): A competition hand in a regulatory glove. European Law Review, 48. https://ssrn.com/abstract=4411743

Bommasani, R., Hudson, D. A., Adeli, E., Altman, R., Arora, S., von Arx, S., ..., & Liang, P. (2021). On the opportunities and risks of foundation models. Stanford Center for Research on Foundation Models. https://arxiv.org/abs/2108.07258

Carugati, C. (2023). The difficulty of designating gatekeepers under the EU Digital Markets Act. Bruegel. https://www.bruegel.org/blog-post/difficulty-designating-gatekeepers-under-eu-digital-markets-act

Centre on Regulation in Europe (CERRE). (2025). A competition policy for cloud and AI. https://cerre.eu/wp-content/uploads/2025/06/ACompetition-Policy-for-Cloud-and-AI_FINAL.pdf

Cloudflare. (2024). What is vendor lock-in? Vendor lock-in and cloud computing. Cloudflare Learning Center. https://www.cloudflare.com/learning/cloud/what-is-vendor-lock-in/

Competition and Markets Authority (CMA). (2024). Initial review of foundation models. https://www.gov.uk/cma-cases/ai-foundation-models-initial-review

Competition and Markets Authority (CMA). (2023). AI foundation models: Initial report. https://assets.publishing.service.gov.uk/media/65081d3aa41cc300145612c0/Full_report_.pdf

Copenhagen Economics. (2024, March). Generative Artificial Intelligence: The competitive landscape. https://copenhageneconomics.com/wp-content/uploads/2024/03/Copenhagen-Economics-Generative-Artificial-Intelligence-The-Competitive-Landscape.pdf

Council of Economic Advisers (CEA). (2025). 2025 economic report of the President. Executive Office of the President. https://www.whitehouse.gov/cea

Dunne, N. (2020). Dispensing with indispensability. Journal of Competition Law & Economics, 16(1), 74–115. https://doi.org/10.1093/joclec/nhaa004

Federal Trade Commission (FTC). (2023). Competition in Generative AI Markets Federal Trade Commission. https://www.ftc.gov/policy/advocacy-research/tech-at-ftc/2023/06/generative-ai-raises-competition-concerns

Graef, I. (2019). Differentiated Treatment in Platform-to-Business Relations: EU Competition Law and Economic Dependence. Yearbook of European Law, 38(1), 448–499. https://ssrn.com/abstract=3597678

Hacker, P., Cordes, J., & Rochon, J. (2022). Regulating gatekeeper AI and data: Transparency, access, and fairness under the DMA, the GDPR, and beyond. SSRN Scholarly Paper No. 4316944. European University Viadrina Frankfurt (Oder). https://doi.org/10.2139/ssrn.4316944

Hoppner, T., & Streatfeild, L. (2023). ChatGPT, Bard & Co.: An introduction to AI for competition and regulatory lawyers. Hausfeld Competition Bulletin, 9(1), Article 1. https://ssrn.com/abstract=4371681

Hoppner, T., & Uphues, S. (2024). On the antitrust implications of embedding generative AI in core platform services. CPI Antitrust Chronicles, (July/I), 8–19. https://ssrn.com/abstract=4904876

Komisja Europejska (KE). (2024). Competition in Generative AI and Virtual Worlds. Competition Policy Brief No 3/2024. European Union. https://competition-policy.ec.europa.eu/document/download/c86d461f-062e-4dde-a662-15228d6ca385_en

Korinek, A., & Vipra, J. (2024). Concentrating intelligence: Scaling and market structure in artificial intelligence. Working Paper No. 228. https://www.ineteconomics.org/uploads/papers/WP_228-Korinek-and-Vipra.pdf

Małobęcka-Szwast, I. (2021). Big Data and the abuse of a dominant position by data-driven online platforms under EU Competition Law. C.H.Beck.

Materna, G., & Szmigielski, A. (2024). Komentarz do art. 1 DMA. W: M. Grochowski (red.), Rynek cyfrowy. Akt o usługach cyfrowych. Akt o rynkach cyfrowych. Rozporządzenie platform-to-business. Komentarz. C.H.Beck.

Mayer Brown. (2024). AI Challenges in Competition Law. How are regulators responding? https://www.mayerbrown.com/-/media/files/ perspectives-events/publications/2024/04/ai-challenges-in-competition-law_ mar24.pdf%3Frev=55168f8e10a64e458c3fc1ac7af179df

OECD. (2024). Artificial Intelligence, data and competition. OECD Publishing. https://www.oecd.org/daf/competition/artificial-intelligencedata-and- competition-e7e88884-en.htm

OECD. (2025). Competition in the provision of cloud computing services. OECD Publishing https://www.oecd.org

Opara Martins, J, Sahandi, R & Tian, F. (2016). Critical analysis of vendor lock-in and its impact on cloud computing migration: A business perspective. Journal of Cloud Computing, 5(4). https://journalofcloudcomputing.springeropen.com/articles/10.1186/s13677-016-0054-z

Peitz, M. (2023). The prohibition of self-preferencing in the DMA. W: A. de Streel i in. (red.), Effective and proportionate implementation of the DMA. Centre on Regulation in Europe.

Stucke, M. E., & Ezrachi, A. (2024). Antitrust & AI Supply Chains. Research Paper No. 474. University of Tennessee College of Law Legal Studies Research Paper Series. https://ssrn.com/abstract=4754655

Szmigielski, A. (2024). Odmowa dostępu do platformy internetowej jako przejaw nadużywania pozycji dominującej. Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego, (10), 35–42. https://doi.org/10.33226/0137-5490.2024.10.5

Valdivia, A. (2018). The scope of the “special responsibility” upon vertically integrated dominant firms after the Google shopping case: Is there a duty to treat rivals equally and refrain from favouring own related business? World Competition, 41(1).

Vipra, J., & Korinek, A. (2023). Market concentration implications of foundation models. arXiv. https://arxiv.org/abs/2311.01550

Yasar, A. G., Chong, A., Dong, E., Gilbert, T. K., Hladikova, S., Maio, R., Mougan, C., Shen, X., Singh, S., Stoica, A.-A., Thais, S., & Zilka, M. (2023). AI and the EU Digital Markets Act: Addressing the risks of bigness in generative AI. W: Proceedings of the 40th International Conference on Machine Learning (PMLR Vol. 202, pp. 1–4). PMLR. https://blog.genlaw.org/CameraReady/13.pdf