Prawnorodzinne a upadłościowe zasady odpowiedzialności majątkiem wspólnym za zobowiązania upadłego małżonka

W niniejszym artykule poddano analizie relacje między zasadami odpowiedzialności majątkiem wspólnym małżonków z art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.) a regulacjami prawa upadłościowego (art. 124 pr.up.), koncentrując się na konflikcie między ochroną majątku rodzinnego a efektywnym zaspokojeniem wierzycieli jednego z małżonków. Wykorzystując metodę formalno-dogmatyczną, historyczną oraz analizę orzecznictwa, wykazano, że obowiązujące przepisy nie zapewniają spójności między aksjologicznym postulatem ochrony wspólnoty małżeńskiej a priorytetem zaspokojenia roszczeń wierzycieli. Badania skupiły się na instytucjach takich jak zarząd majątkiem wspólnym i odpowiedzialność za zobowiązania jednego z małżonków oraz na mechanizmach zabezpieczających interesy wierzycieli (m.in. art. 52 k.r.o.). Wskazano, że ogłoszenie upadłości dłużnika prowadzi do nadmiernej ingerencji w majątkowy interes rodziny, naruszając równowagę między ochroną wspólnoty małżeńskiej a słusznymi roszczeniami wierzyciela. Artykuł dowodzi konieczności rewizji uregulowań prawa upadłościowego w celu lepszej harmonizacji z zasadami k. r. o. Sformułowane wnioski podkreślają potrzebę modelu łączącego ochronę rodziny z efektywnością postępowania upadłościowego.

Bibliografia/References

Literatura/Literature

Biernacki, P., & Szereda, A. (2024). Stosunki małżeńskie a upadłość konsumencka, Monitor Prawniczy. (2).

Breyer, S., & Gross, S. (1975). W: B. Dobrzański, & J. Ignatowicz (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. Wydawnictwo Prawnicze.

Chrapoński, D. (2021). Ogłoszenie upadłości a małżeńskie stosunki majątkowe upadłego. Rejent. (11), 11–35.

Dudek, D., & Hrycaj, A. (2018). Skutki ogłoszenia upadłości dla majątku wspólnego małżonków w przypadku ogłoszenia upadłości małżonka, który nie prowadzi działalności gospodarczej. Monitor Prawniczy, (4).

Górecki, I. (2012). Konstrukcja art. 41 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Uwagi de lege lata i de lege ferenda (cz. I). Rejent, (3), 29–33.

Gurgul, S. (2005). Upadłość a majątkowe stosunki małżonków. Monitor Prawniczy, (6).

Gurgul, S. (2016). Małżeńskie ustroje majątkowe a ogłoszenie upadłości lub otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego w stosunku do jednego z małżonków. Doradca restrukturyzacyjny, (6).

Gredka, I. (2007). Odpowiedzialność majątkiem wspólnym za zobowiązania jednego z małżonków. Rodzina i Prawo. (2).

Ignatowicz, J. (2001). Prawo rodzinne. LexisNexis.

Jelonek-Jarco, B. (2013). Uwagi o pozwaniu dłużnika i jego małżonka oraz sytuacji wierzyciela dłużnika pozostającego w związku małżeńskim. Transformacje Prawa Prywatnego, (4).

Lubicz-Pschowska, A. (2016). Wpływ upadłości konsumenckiej na stosunki majątkowe – małżeńskie. W: B. Gnela, & K. Michałowska (red.), Współczesne wyzwania prawa konsumenckiego. C.H.Beck, Legalis.

Lutkiewicz-Rucińska, A. (2005). Uwagi do art. 41 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego po reformie małżeńskiego prawa majątkowego. Rejent, (12).

Jędrejek, G. (2019). Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz akutalizowany. Lex/el.

Nazar, M. (2009). W: T. Smyczyński (red.), System Prawa Prywatnego. Prawo rodzinne i opiekuńcze. C.H.Beck.

Pannert, M. (2021). Mieszana zdolność upadłościowa – refleksje po nowelizacji prawa upadłościowego z 24.03.2020 r. Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego. (7), 28–33. https://doi.org/10.33226/0137-5490.2021.7.4

Pawliczak, J. (2024). W: M. Domański, & J. Słyk (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. C.H.Beck, Legalis.

Piątowski, J. (1985). W: J. Piątowski (red.) System prawa rodzinnego i opiekuńczego. Ossolineum.

Pisuliński, J. (2012). O potrzebie reformy przepisów regulujących stosunki majątkowe między małżonkami. Transformacje Prawa Prywatnego, (2), 216–217.

Pietrzykowski, K. (2023). W: K. Pietrzykowski (red.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. C.H.Beck, Legalis.

Smyczyński, T. (2004). Reforma małżeńskiego prawa majątkowego. Monitor Prawniczy, (18).

Sobota, A., & Porzycki, M. (2017). Upadłość konsumencka małżonków – wady obecnego stanu prawnego i możliwe sposoby i usunięcia, Doradca Restrukturyzacyjny, (7).

Strzebińczyk, J. (2004). Nowelizacja przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie małżeńskiego prawa majątkowego (cz. I). Rejent, (8).

Sychowicz, M. (2011). W: K. Piasecki (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. LexisNexis.

Zedler, F. (2011). W: A. Jakubecki, & F. Zedler (red.), Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz (wyd. III). Wolters Kluwer, LEX.

Zalewski, C. (2015). Skutki ogłoszenia upadłości konsumenckiej małżonków. Monitor Prawniczy, (22), 1222–1223.

Zrałek, J. (2005). Odpowiedzialność małżonków za zobowiązania po nowelizacji przepisów o ustawowej wspólności majątkowej. Rejent, (9).

 

Akty prawne/Legal acts

Dekret z 29.05.1946 r. – Prawo małżeńskie majątkowe (Dz.U. nr 31, poz. 196).

Ustawa z 27.06.1950 r. – Kodeks rodzinny (Dz.U. z 1950, poz. 308).

Ustawa z 25.02.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2809).

Ustawa z 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2024., poz. 1061).

Ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2024., poz. 1568).

Ustawa z 7.09. 2007 r. – o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1993).

Ustawa z 28.02.2003 r. – Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 794).

Ustawa z 17.06.2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., nr 162, poz. 1691).

 

Orzecznictwo/Judgments

Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z 9.06.1976 r., III CZP 46/75, Legalis nr 19477.

Uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 16.12.2019 r., III CZP 7/19, Legalis nr 2260969.

Uchwała SN z 5.02.2010 r., III CZP 132/09, Lex nr 551027.

Wyrok SN z 20.06.2997 r., II CKU 47/97, Legalis nr 31374.