Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego 06/2025

Tematem niniejszego artykułu jest układ stosunków zachodzących pomiędzy podmiotami uczestniczącymi w stosunkach administracyjnych. Przed długie lata zdecydowanie dominował w tym względzie jeden pogląd wypracowany w latach 50. ubiegłego wieku, zgodnie z którym relacja pomiędzy podmiotami uczestniczącymi w stosunkach administracyjnych układała się w ten sposób, że „państwo ludowe”, mając monopol na tzw. imperium, jest podmiotem, który zawsze w stosunkach prawnych tego rodzaju dominuje nad innymi podmiotami, które owemu władztwu podlegają. Wspomniane władztwo traktowano jako źródło wyłącznej kompetencji państwa do nawiązywania stosunków administracyjnoprawnych z podmiotami podlegającymi owemu władztwu – tak osobami fizycznymi, jak i przedsiębiorcami. Autor artykułu podważa tezę o monopolu państwa, a także innych podmiotów władzy publicznej na możliwość jednostronnego nawiązywania, modyfikowania i wygaszania stosunków administracyjnoprawnych. Twierdzi, że stosunki prawne nawiązywane na podstawie norm szeroko rozumianego prawa publicznego mają charakter stosunków prawnych typu podległości kompetencji. Jego zdaniem nie jest tak, jak sądzono dotychczas, że w kompetencje do nawiązywania tego typu stosunków prawnych wyposażone zostały jedynie podmioty administrujące. W kompetencje takie zostały bowiem wyposażone przez ustawodawcę również podmioty administrowane, a więc podmioty prywatne. W konsekwencji może być tak, że raz omawiane stosunki prawne nawiązywane są jednostronnie przez podmioty administrujące, a innym razem – przez podmioty administrowane.

Problematyka odpowiedzialności odszkodowawczej spółki dominującej za szkodę polegającą na obniżeniu wartości udziału lub akcji spółki zależnej jest źródłem ciekawych i doniosłych praktycznie problemów jurydycznych. Ustawodawca w ramach nowelizacji kodeksu spółek handlowych przewidział wprawdzie obowiązek naprawienia przez spółkę dominującą szkody poniesionej przez wspólników albo akcjonariuszy spółki zależnej, ale nie określił sposobów jej naprawienia. Panują w tej mierze zasady ogólne. Podstawą roszczenia osoby poszkodowanej jest przepis art. 2113 § 1 k.s.h., ale sposób naprawienia szkody wyznaczają przepisy kodeksu cywilnego, zwłaszcza przepisy art. 361 k.c. oraz art. 362 k.c. Wymagają one analizy prawnej z punktu widzenia naprawienia szkody polegającej na obniżeniu wartości udziału lub akcji spółki zależnej, co uzasadnia zajęcie się tą tematyką.

Przedmiotem analiz autorów w niniejszym artykule jest kwestia wymagań, jakie muszą zostać spełnione przy publikacji informacji rekomendujących lub sugerujących strategię inwestycyjną w mediach społecznościowych. Specyfika komunikacji z wykorzystaniem technologii umożliwiającej wymianę różnych treści poprzez serwisy internetowe i aplikacje mobilne (np. portale społecznościowe) tworzy szczególne wyzwania dla ich użytkowników. Dotyczy to zarówno osób publikujących, które muszą przestrzegać zasad określonych przepisami prawa (w tym dotyczących przeciwdziałania bezprawnym zachowaniom na rynkach finansowych), by nie narazić się na sankcje, jak również odbiorców treści, którzy mogą mieć trudności z rozpoznaniem prawdziwości zamieszczanych informacji i podlegać manipulacjom informacyjnym. Implikuje to określone skutki dla zaufania na rynku finansowym i ochrony inwestorów. Mając to na uwadze, w opracowaniu zostały wskazane i omówione wymogi, jakim muszą odpowiadać rekomendacje inwestycyjne zamieszczane w mediach społecznościowych.

Na gruncie prawa administracyjnego nie ma definicji legalnej zarówno pojęcia „podział terytorialny specjalny”, jak i „samorząd specjalny”. Korzystając z dotychczasowego dorobku doktryny, a zwłaszcza tego adekwatnego do obecnej rzeczywistości normatywnej, można wypracować definicje wskazanych pojęć. Podziały terytorialne specjalne mogą być dokonywane przede wszystkim w celu określenia terytorialnego zakresu działania niezespolonej administracji rządowej, ale także innych terenowych jednostek organizacyjnych wykonujących zadania publiczne, w tym na potrzeby terenowych jednostek organizacyjnych samorządu specjalnego, ale tylko tych realizujących zadania publiczne. Z tego też względu obecnie w ramach samorządu specjalnego już funkcjonują podziały terytorialne specjalne, lecz dokonane jedynie na potrzeby niektórych samorządów zawodowych.

Wykonawca, odmawiając zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego, nie wykonuje spoczywającego na nim obowiązku. Może to stanowić podstawę do wykluczenia go z kolejnych postępowań o udzielenie zamówienia publicznego, o ile okoliczności odmowy przemawiają za uznaniem, że naruszenie obowiązku przez wykonawcę miało charakter poważny. Przykładem takich sytuacji jest uchylenie się od zawarcia umowy w rozumieniu wywiedzionym z orzecznictwa Sądu Najwyższego zapadłego na gruncie art. 390 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, a więc bezpodstawne i świadome działanie lub zaniechanie zmierzające do niezawarcia umowy przyrzeczonej, a przynajmniej godzenie się z takim skutkiem. Taka interpretacja art. 109 ust. 1 pkt 5 Prawa zamówień publicznych pozwoli na systemową i proporcjonalną reakcję na nierzadkie przypadki uchylania się wykonawców od zawarcia umowy, przez co niweczony jest spodziewany skutek wyboru oferty w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego.

W niniejszym artykule poddano analizie relacje między zasadami odpowiedzialności majątkiem wspólnym małżonków z art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.) a regulacjami prawa upadłościowego (art. 124 pr.up.), koncentrując się na konflikcie między ochroną majątku rodzinnego a efektywnym zaspokojeniem wierzycieli jednego z małżonków. Wykorzystując metodę formalno-dogmatyczną, historyczną oraz analizę orzecznictwa, wykazano, że obowiązujące przepisy nie zapewniają spójności między aksjologicznym postulatem ochrony wspólnoty małżeńskiej a priorytetem zaspokojenia roszczeń wierzycieli. Badania skupiły się na instytucjach takich jak zarząd majątkiem wspólnym i odpowiedzialność za zobowiązania jednego z małżonków oraz na mechanizmach zabezpieczających interesy wierzycieli (m.in. art. 52 k.r.o.). Wskazano, że ogłoszenie upadłości dłużnika prowadzi do nadmiernej ingerencji w majątkowy interes rodziny, naruszając równowagę między ochroną wspólnoty małżeńskiej a słusznymi roszczeniami wierzyciela. Artykuł dowodzi konieczności rewizji uregulowań prawa upadłościowego w celu lepszej harmonizacji z zasadami k. r. o. Sformułowane wnioski podkreślają potrzebę modelu łączącego ochronę rodziny z efektywnością postępowania upadłościowego.

Przedmiotem niniejszej glosy do postanowienia Sądu Najwyższego z 19.01.2024 r., II CSKP 897/22, jest zbadanie poprawności uznania przez Sąd Najwyższy braku środków na postępowanie przed sądem polubownym jako niewykonalności zapisu na sąd polubowny w świetle art. 1165 § 2 k.p.c. Analiza tego przedmiotu wymaga przede wszystkim oceny relacji pomiędzy zapisem na sąd polubowny a konstytucyjną gwarancją, jaką jest prawo do sądu, a także relacji pomiędzy niewykonalnością zapisu na sąd polubowny (art. 1165 § 2 k.p.c.) a utratą jego mocy (art. 1168 k.p.c.). W polskiej doktrynie można napotkać badania w tym zakresie, jednakże nie poświęcono tej kwestii szczególnej uwagi. Analiza problemu doprowadziła do wyrażenia w glosie zdania krytycznego w stosunku do postanowienia Sądu Najwyższego. W przekonaniu autorki okoliczności faktyczne, które Sąd Najwyższy uznał za niewykonalność zapisu na sąd polubowny, nie powinny być tak kwalifikowane.