Leczenie strzału w stopę – nowe podejścia interpretacyjne do kryterium środków państwowych w prawie pomocy państwa Unii Europejskiej

Imposing various levies, where financial burdens are shifted to undertakings, is one of the evolving forms of funding various activities by the State. They are highly challenging to assess for potential State aid because, while it is prima facie apparent that they may confer an advantage for selected market players due to bypassing the government budget, they may not meet the required condition of involving State resources as interpreted in state aid acquis. Measures must comprise State resources to be regarded as State aid within the meaning of Article 107(1) TFEU, since the Court – contrary to the literal wording of the treaty’s provision – regards State resources and imputability to the State as cumulative rather than alternative conditions. In a series of ruling from September 2024 concerning compulsory energy surcharges, the Court formulated two alternative tests to determine when levies bypassing the government budget may constitute State resources. In this context, the author presents and will attempt to justify the position that these new jurisprudential developments are, to use the title’s licentia poetica, attempts to mend a self-inflicted wound. The tests are ambiguous and arbitrary, ultimately leading to questionable interpretations. None of these interpretive problems and the resulting gap in State aid control would exist had Article 107(1) TFEU been interpreted literally – as comprising alternative criteria of State resources and imputability.

Nakładanie różnego rodzaju danin, gdzie finansowe obciążenia są przenoszone na przedsiębiorstwa, stanowi jedną z ewoluujących form finansowania zadań państwa, która jest trudna do kontroli pod kątem występowania pomocy państwa, gdyż o ile nie ma wątpliwości, że może wiązać się z powstaniem nierynkowej korzyści u niektórych uczestników rynku, to przez to, że środki omijają budżet, mogą nie być zakwalifikowane jako zasoby państwowe. Tymczasem środek, żeby mógł być uznany za pomoc w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, musi – zdaniem Trybunału Sprawiedliwości, wbrew literalnemu brzmieniu przepisu traktatowego – być zarówno przypisywalny do państwa, jak i obejmować zasoby państwowe. W serii orzeczeń wydanych we wrześniu 2024 r. dotyczących opłat parafiskalnych za energię Trybunał sformułował dwa alternatywne testy służące sprawdzeniu, kiedy środki nietrafiające do budżetu mogą jednak być uznane za środki państwowe. W tym kontekście w niniejszym artykule autor stawia i podejmuje próbę udowodnienia tezy, że nowe orzecznictwo stanowi, używając licentia poetica z tytułu, próbę leczenia strzału w stopę. Testy są nieprecyzyjne, umożliwiają arbitralną interpretację, wywołując wątpliwe skutki. Problemy te i wynikająca z nich luka w systemie kontroli pomocy państwa nie istniałyby, gdyby przepis art. 107 ust. 1 TFUE był intepretowany literalnie jako zawierający alternatywne przesłanki przypisywalności i uznania za zasoby państwowe.

Funkcjonalne powiązanie legitymacji procesowej podmiotów trzecich ze standardem oceny wpływu na konkurencję handel w sprawach z zakresu pomocy państwa

This paper seeks to analyse the new interpretive approach taken by the Court of Justice in State aid cases. According to this approach, evaluating the impact on competition and trade is considered essential to determine whether an entity that is not a beneficiary of the European Commission's decision can be regarded as an 'interested party'. The author will assess the potential consequences of this interpretive approach, particularly examining whether evaluating the impact on trade and competition is an appropriate tool to guarantee access to the Court in State aid cases, especially for indirect competitors and plaintiffs claiming infringement of their non-economic interests.

Niniejszy artykuł poświęcony jest analizie nowego podejścia interpretacyjnego Trybunału Sprawiedliwości UE, gdzie w sprawach z zakresu pomocy państwa traktuje przeprowadzenie analizy wpływu na konkurencję i handel jako gwarancję praw procesowych, gdyż tylko takie badanie pozwoli ocenić, czy podmiot niebędący adresatem decyzji Komisji Europejskiej będzie w danej sprawie „stroną zainteresowaną”. Autor ocenia, jakie mogą być konsekwencje nowego podejścia do wielokrotnie krytykowanego za zbytnią rudymentarność standardu oceny wpływu środków pomocowych na rynek i czy rzeczywiście badanie wpływu na handel i konkurencję jest odpowiednim narzędziem gwarantującym dostęp do sądu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, zwłaszcza dla podmiotów, które nie są bezpośrednimi konkurentami beneficjenta albo podnoszą naruszenie interesu nieekonomicznego.

Między racjonalnym a realistycznym – test operatora rynkowego w prawie pomocy państwa Unii Europejskiej w czasach spowolnienia gospodarczego

The State's involvement in the economy tends to increase as the economic situation worsens. At the same time there is an observable decline in private sector investments. In this context, this paper aims to put forward a case for revision of the Market Economy Operator Test (MEOT) to better reflect these evolving market conditions. The analysis will seek to verify the initial assumption that the current interpretative approach to the MEOT may fail to recognize the difference between rational and realistic transactions and to determine whether improvements are possible, feasible and appropriate under the EU Treaties.

W czasach trudności gospodarczych rośnie zaangażowanie państwa w gospodarkę i jednocześnie daje się zaobserwować spadek inwestycji sektora prywatnego. W tym kontekście niniejszy artykuł ma na celu przedstawienie i ocenę postulatu, że test operatora rynkowego powinien zostać zmodyfikowany dla lepszego odzwierciedlenia realiów rynkowych. Analiza będzie służyć weryfikacji założenia początkowego, że obecne podejście interpretacyjne może prowadzić do zatarcia różnicy między tym, co jest teoretycznie racjonalne, a tym, co jest osiągalne w normalnych warunkach rynkowych i na tej podstawie posłuży ocenie, czy w świetle istniejących ram traktatowych zmiany są odpowiednie, realistyczne i dopuszczalne.

Stosowanie kryterium selektywności stanowiącego jedną z przesłanek występowania pomocy państwa w prawie Unii Europejskiej jest uznawane za powodujące najwięcej problemów w praktyce, gdyż jeżeli badany środek jest kierowany do szerszej grupy niż konkretnie wskazani adresaci, konieczne jest wyznaczenie punktu odniesienia, normalnych warunków, na tle których można dokonać oceny, czy niektóre podmioty są traktowane korzystniej. Celem niniejszego artykułu jest analiza istniejącego orzecznictwa europejskiego i praktyki decyzyjnej Komisji Europejskiej dotyczącego interpretacji kryterium selektywności, ze szczególnym uwzględnieniem ewolucji podejścia zauważalnego w najnowszym dorobku, i na tej podstawie weryfikacja hipotezy, że standard interpretacyjny stosowany do oceny środków niepodatkowych jest koncepcyjnie nieadekwatny, a zauważalny kierunek zmian nie daje szans na naprawę istniejących mankamentów. Na tej podstawie autor formułuje postulat dotyczący modyfikacji interpretacji w celu uzyskania większej przejrzystości i zmniejszenia arbitralności w postępowaniach z zakresu pomocy państwa.

Jednym z aspektów szerokiego zjawiska prywatyzacji zadań publicznych jest wykorzystywanie niepublicznych pośredników, którzy bezpośrednio otrzymują państwowe środki, a w ramach wykonywania zleconych zadań wchodzą w relacje biznesowe z podmiotami trzecimi, przekazując w ten sposób otrzymane od władzy fundusze. Z perspektywy prawa pomocy publicznej rodzi to wyzwania, kiedy działania pośredników będą mogły być przypisane państwu i tym samym kontrolowane w reżimie prawa pomocy publicznej Unii Europejskiej, zwłaszcza jeżeli interes ekonomiczny wspomnianych pośredników jest przynajmniej częściowo uzależniony od rezultatów rozporządzania otrzymanymi środkami państwowymi. Celem niniejszego artykułu jest odpowiedź na nasuwające się w tym kontekście pytania, czy i kiedy działania władz publicznych mogą być uznane za racjonalne ekonomicznie inwestycje, zapłatę za usługi zlecone pośrednikowi, kiedy zaś za pomoc w rozumieniu art. 107 TFUE. Czy istniejące ramy prawa pomocy publicznej są w stanie wykryć ewentualne zaburzenia konkurencji i handlu mogące być skutkiem takich relacji?

Pomoc publiczna na otwieranie nowych połączeń lotni-
czych została zaprojektowana w celu zachęcania prze-
woźników do wejścia na nowe rynki regionalne stano-
wiąc alternatywę dla zwalczanej przez Komisję Euro-
pejską praktyki zachęcania linii lotniczych preferencyj-
nymi stawkami opłat lotniskowych i zawieraniem kon-
traktów marketingowych. W założeniu przyznawana ma

być na czas określonym, po upływie, którego subsydio-
wana operacja ma stać się rentowna i przewoźnik ma

być zainteresowany pozostaniem na danym rynku.

W praktyce linie lotnicze wykorzystując możliwość zdo-
bycia subsydiowania generalnie nie utrzymują operacji

po zakończeniu pomocy, tylko zmieniają siatkę w sposób

umożliwiający uzyskanie kolejnych środków pomoco-
wych. To każe postawić pytanie o sposób postrzegania

skuteczności pomocy na otwieranie nowych połączeń

w kontekście regulacyjnego wyzwania stymulowania do-
celowo rentownego ruchu lotniczego w zliberalizowa-
nym sektorze za pomocą mechanizmów nakazowych.