Najlepsze ceny Specjalne oferty dla członków klubu książki PWE Najtańsza dostawa
dr Eliza Maniewska
ORCID: 0000-0002-8101-7351
Dr Eliza Maniewska, doktor nauk prawnych, absolwentka Wydziału Filozofii oraz Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Od 1998 r. zatrudniona w Sądzie Najwyższym, obecnie na stanowisku członka Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego. W 2007 r. zdała egzamin sędziowski z wynikiem bardzo dobrym; wpisana na listę radców prawnych. Od 2018 r. adiunkt na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego w Katedrze
DOI: 10.33226/0032-6186.2021.9.2
JEL: K31

Dążenie do równości jako istota prawa pracy

The author puts forward that the pursuit of equality, which is a general determinant of the contemporary shaping of social relations, has always constituted one of the main, and perhaps the most significant reason for the existence and development of labour law as a separate branch of law, and for its expansion. She points out that in the early days of labour law, the legal institutions forming the core of this field on the basis of civil law, in addition to ensuring safe and healthy working conditions, were aimed at removing the discrepancy (dissonance) between equality in the formal sense (equivalence) and inequality in the material sense of the subjects of legal relations in connection with the performance of subordinate work. Their sense boils down to the restriction of the principle of freedom of contract, so that "negotiation" of employment conditions can only take place above (not below) the standard set by the labour law. The author also stresses that in the last decades of the twentieth century, however, the equality aspect of labour law moved into a second phase. A feature of this phase is the accentuation of the need not only to level the privilege of the employer over the employee as the stronger party of the employment relationship, but also to remove inequalities between the employees themselves in matters related to the employment relationship resulting from different treatment by the employer of the individual persons employed by him or her. The "levelling" restriction of the principle of freedom of contract nowadays no longer involves only the prohibition of employers to emploi workers below the standards set by semi-imperative norms of labour law, but also entails the prohibition to apply different standards of employment to some workers than to others without a legitimate reason. According to the author, the equality aspect is also the flywheel of the formation of a new field of law, which we call employment law, whose subject matter is generally understood to be the regulation of social relations involving the provision of non-subordinate work. However, the essence of employment law, at least in its current, initial (germinating) form, is largely based on the uniformization (equalization) of certain elements of the protection of persons providing work on bases other than employment relationships with the protection standards inherent to labour law.

Autorka stawia tezę, że dążenie do równości, będące ogólnym wyznacznikiem współczesnego kształtowania stosunków społecznych, stanowiło i stanowi nadal jedną z głównych, a być może najistotniejszą, rację bytu i rozwoju prawa pracy jako odrębnej gałęzi prawa i jego ekspansji. Wskazuje, że w początkach prawa pracy instytucje prawne tworzące na pniu prawa cywilnego zrąb tej dziedziny obok zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy miały za zadanie usunięcie rozbieżności (dysonansu) pomiędzy równością w sensie formalnym (równorzędnością) a nierównością w sensie materialnym podmiotów stosunków prawnych związanych z wykonywaniem pracy podporządkowanej. Ich sens sprowadza się do ograniczenia zasady swobody umów do możliwości „negocjacji” warunków zatrudnienia tylko powyżej (nie niżej) niż wyznaczony prawem pracy standard. Autorka podkreśla również, że w ostatnich dekadach XX w. równościowy aspekt prawa pracy przeszedł jednak w drugą fazę. Cechą tej fazy jest akcentowanie potrzeby niwelacji nie tylko uprzywilejowania pracodawcy względem pracownika jako silniejszej strony stosunku pracy, ale także usunięcie nierówności pomiędzy samymi pracownikami w sprawach związanych ze stosunkiem pracy wynikających z odmiennego traktowania przez pracodawcę poszczególnych osób przez niego zatrudnianych. „Wyrównawcze” ograniczenie zasady swobody umów obecnie nie sprowadza się już jedynie do zakazu zatrudniania pracowników przez pracodawców poniżej standardów wyznaczonych semiimperatywnymi normami prawa pracy, lecz także do zakazu stosowania innego standardu zatrudnienia wobec jednych pracowników względem drugich bez uzasadnionej przyczyny. Według autorki aspekt równościowy stanowi także koło zamachowe kształtowania się nowej dziedziny prawa, którą określamy mianem prawa zatrudnienia, przez którego przedmiot na ogół rozumie się regulacje stosunków społecznych związanych ze świadczeniem pracy niepodporządkowanej. Istota prawa zatrudnienia, przynajmniej w obecnym, początkowym (kiełkującym) kształcie, w dużej mierze zasadza się jednak na uniformizacji (wyrównaniu) niektórych elementów ochrony osób zatrudnionych w ramach innych niż pracownicze stosunków świadczenia pracy ze standardami ochronnymi właściwymi prawu pracy.

Słowa kluczowe: labour law; equality (prawo pracy; równość)
DOI: 10.33226/0032-6186.2021.9.8
JEL: K31

Autorka referuje orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące zasad reprezentacji spółki kapitałowej przy zawieraniu z członkiem zarządu umowy o pracę lub innej umowy, w ramach której ma być przez członka zarządu świadczona na rzecz spółki praca (umowy cywilnoprawnej) oraz konsekwencji prawnych naruszenia tych zasad.

Słowa kluczowe: spółka kapitałowa; członek zarządu spółki kapitałowej; kontrakt menedżerski; reprezentacja spółki kapitałowej
DOI: 10.33226/0032-6186.2021.8.7
JEL: K31

Autorka referuje wybrane, najważniejsze ustalenia orzecznictwa Sądu Najwyższego odnoszące się do roszczenia o wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy pozostającego w związku z przywróceniem pracownika do pracy (art. 47 i 57 k.p.). Koncentruje się przy tym nie tylko na kwestiach materialnoprawnych, ale porusza również kwestie procesowe.

Słowa kluczowe: wynagrodzenie za pracę; wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy; ochrona wynagrodzenia za pracę; przywrócenie do pracy; dochodzenie wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy
DOI: 10.33226/0032-6186.2021.7.6
JEL: K31

Autorka referuje najnowszy wyrok Sądu Najwyższego, który w sposób dotąd niewysłowiony w judykaturze przedstawia relację między umową o pracę a regulaminem wynagradzania w kontekście oceny korzystności ich postanowień.

Słowa kluczowe: zasada uprzywilejowania pracownika; umowa o pracę; regulamin wynagradzania
DOI: 10.33226/0032-6186.2021.6.8
JEL: K32

Autorka przedstawia wnioski, które płyną z orzecznictwa Sądu Najwyższego w odniesieniu do modyfikacji ochrony pracowników szczególnie chronionych w sytuacjach objętych przepisami ustawy o zwolnieniach grupowych. W szczególności dotyczy to podziału tych pracowników na różne kategorie oraz przesłanek warunkujących możliwość zastosowania wobec nich wypowiedzenia warunków pracy i płacy.

Słowa kluczowe: wypowiedzenie umowy o pracę z przyczyn niedotyczących pracownika; pracownik szczególnie chroniony; wypowiedzenie warunków pracy i płacy
DOI: 10.33226/0032-6186.2021.5.8
JEL: K31

Opracowanie referuje ostatnie rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego (wyrok z 5 listopada 2020 r., II UK 33/19) odnoszące się do problematyki zatrudnienia jako pracowników wspólników spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i do konsekwencji tego w sferze ubezpieczeń społecznych.

Słowa kluczowe: spółka z ograniczoną odpowiedzialnością; wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością; objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym — tytuł; stosunek pracy wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
DOI: 10.33226/0032-6186.2021.4.9
JEL: K31

Autorka referuje najnowszy judykat Sądu Najwyższego dotyczący zagadnienia formy oświadczeń woli (wiedzy) w prawie pracy, w którym Sąd Najwyższy po raz pierwszy odniósł się wprost do możliwości stosowania do oświadczeń stron stosunku pracy formy dokumentowej (art. 772 k.c.).

Słowa kluczowe: forma czynności prawnych; forma dokumentowa; kodeks pracy — forma czynności prawnych; kodeks pracy — forma oświadczeń woli; kodeks pracy — forma oświadczeń wiedzy
DOI: 10.33226/0032-6186.2021.3.8
JEL: K31

Opracowanie zawiera omówienie wyroku Sądu Najwyższego dotyczącego wymagań (okresów) stażowych uprawniających do uzyskania prawa do emerytury wojskowej w kontekście popełnienia przez uprawnionego przestępstwa w okresie pełnienia służby. Problematyczne jest, czy okres ten powinien być zaliczony do tego stażu. Z zagadnieniem tym została powiązana kwestia wiodących zasad (metod) wykładni prawa zabezpieczenia społecznego.

Słowa kluczowe: emerytura wojskowa; emerytura policyjna; prawo zabezpieczenia społecznego — wykładnia
DOI: 10.33226/0032-6186.2021.2.8
JEL: K31

Opracowanie zawiera omówienie orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego możliwości zakwestionowania przez pracodawcę uprawnień działających u niego organizacji związkowych.

Słowa kluczowe: : zakładowa organizacja związkowa; międzyzakładowa organizacja związkowa; autonomia związków zawodowych; powództwo o ustalenie (interes prawny)
DOI: 10.33226/0032-6186.2021.1.8
JEL: K31

Opracowanie zawiera omówienie stanowiska Sądu Najwyższego w odniesieniu do wykładni art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, uwzględniającego potrzebę odstąpienia od rygoryzmu wykładni językowej na rzecz wykładni uwzględniającej zasady proporcjonalności, ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz lojalności państwa względem obywateli.

Słowa kluczowe: ubezpieczenie społeczne rolników; zbieg tytułów podlegania ubezpieczeniom społecznym; wzruszenie ostatecznej decyzji organu rentowego; obowiązki informacyjne organu rentowego względem ubezpieczonych; argumentacja konstytucyjna w orzecznictwie sądów
DOI: 10.33226/0032-6186.2020.12.9
JEL: K31

Przedmiotem opracowania jest orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące charakteru norm prawnych regulujących limity czasu pracy osób niepełnosprawnych.

Słowa kluczowe: osoba niepełnosprawna; czas pracy; normy czasu pracy
DOI: 10.33226/0032-6186.2020.11.7
JEL: K31

Reorganizacjom w sektorze publicznym od dawna towarzyszyła instytucja wygaśnięcia z mocy prawa stosunków pracy pracowników w nim zatrudnionych. Stanowiła ona przy tym przedmiot analiz nie tylko doktryny prawa pracy, ale także orzecznictwa sądowego, w tym orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Ostatnimi czasy ustawodawca sięga do tej instytucji szczególnie często. Zarazem towarzyszy temu taki sposób wykorzystania jej w praktyce, który budzi wątpliwości z punktu widzenia zachowania standardów obowiązujących w prawie pracy w odniesieniu do trwałości stosunku pracy i zakazu arbitralnego doboru pracowników do zwolnienia. Niniejsze opracowanie jest poświęcone orzecznictwu Sądu Najwyższego dedykowanemu tej problematyce.

Słowa kluczowe: wygaśnięcie stosunku pracy ex lege; zatrudnienie w administracji publicznej; zwolnienia z przyczyn niedotyczących pracowników
DOI: 10.33226/0032-6186.2020.11.4
JEL: K31

Celem artykułu jest analiza zakresu legitymacji procesowej inspektora pracy w sprawach o ustalenie z art. 631 k.p.c., który to problem jest sporny zarówno w literaturze jak i praktyce. Autorka przedstawia rozbudowaną argumentację na poparcie tezy, że inspektor pracy nie jest uprawniony do wytaczania powództw o ustalenie treści stosunku pracy ani faktów prawotwórczych z nim związanych. Koncentruje się zwłaszcza na wykazaniu braku interesu prawnego inspektora w takim ustaleniu, przy założeniu, że wykazanie interesu prawnego stanowi przesłankę każdego powództwa o ustalenie (art. 189 k.p.c.).

Słowa kluczowe: powództwo o ustalenie; interes prawny; legitymacja procesowa; stosunek pracy; treść stosunku pracy; Państwowa Inspekcja Pracy — zadania; Państwowa Inspekcja Pracy — uprawnienia
DOI: 10.33226/0032-6186.2020.10.8
JEL: K31

Autorka referuje orzecznictwo Sądu Najwyższego w odniesieniu do zagadnienia prawa pracownika, z którym rozwiązano stosunek pracy bez wypowiedzenia bez jego winy, do ponownego zatrudnienia u tego samego pracodawcy.

Słowa kluczowe: : roszczenie do nawiązanie stosunku pracy; rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia bez winy pracownika
DOI: 10.33226/0032-6186.2020.9.3
JEL: K31

Celem artykułu jest omówienie wątpliwości pojawiających się na tle wprowadzonej od 7 listopada 2019 r. możliwości nałożenia przez sąd pierwszej instancji w wyroku przywracającym pracownika do pracy — na jego wniosek — obowiązku dalszego zatrudnienia pracownika do czasu prawomocnego zakończenia postępowania (art. 4772 § 2 k.p.c.). Nałożenie tego obowiązku autorzy nazywają tymczasowym przywróceniem do pracy. Skutkiem tymczasowego przywrócenia do pracy jest ponowne powstanie stosunku pracy o tej samej treści co przed jego rozwiązaniem przez pracodawcę. Powstały w ten sposób stosunek pracy ustaje z chwilą prawomocnego zakończenia postępowania dotyczącego roszczenia pracownika o przywrócenie do pracy lub wskutek zdarzeń prawnych przewidzianych w kodeksie pracy. Autorzy aprobują tę regulację, analizują wynikające z niej problemy prawne i postulują jak najczęstsze stosowanie przez sądy tymczasowego przywrócenia pracownika do pracy.

Słowa kluczowe: : stosunek pracy; rozwiązanie umowy o pracę; przywrócenie pracownika do pracy; tymczasowe przywrócenie pracownika do pracy; egzekucja wyroku tymczasowo przywracającego pracownika do pracy
DOI: 10.33226/0032-6186.2020.9.8
JEL: K31

Autorka referuje orzecznictwo Sądu Najwyższego odnoszące się do problematyki rozwiązania umowy o zakazie konkurencji przed terminem, na który została zawarta. Szczególną uwagę poświęca wyrokowi z 20 lutego 2020 r., w którym Sąd Najwyższy dopuścił zawarcie tej umowy pod warunkiem zawieszającym.

Słowa kluczowe: zakaz konkurencji; warunek; zawarcie umowy
DOI: 10.33226/0032-6186.2020.8.8
JEL: K31

Autorka omawia orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące zmiany żądania z przywrócenia do pracy na odszkodowanie i odwrotnie, ze szczególnym uwzględnieniem wyroku z 11 lutego 2020 r., I PK 243/18.

Słowa kluczowe: : roszczenia alternatywne; konwersja roszczeń; roszczenie o przywrócenie do pracy; roszczenie o odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie stosunku pracy
DOI: 10.33226/0032-6186.2020.7.8
JEL: K31

Autorka referuje orzecznictwo Sądu Najwyższego w odniesieniu do zagadnienia formalnej wadliwości wypowiedzenia umowy o pracę lub jej rozwiązania bezzwłocznego dokonanego przez pracownika.

Słowa kluczowe: wypowiedzenie umowy o pracę przez pracownika; rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika
DOI: 10.33226/0032-6186.2020.6.8
JEL: K31

Autorka przedstawia wyrok Sądu Najwyższego dotyczący podstaw zatrudnienia ratowników medycznych, zgodnie z którym istota tej pracy nakazuje, aby jej świadczenie odbywało się w ramach stosunku pracy.

Słowa kluczowe: ratownik medyczny; stosunek pracy — charakter
DOI: 10.33226/0032-6186.2020.4.7
JEL: K31

Autorka przedstawia najnowszy pogląd Sądu Najwyższego w odniesieniu do podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu przez osobę, która będąc całkowicie ubezwłasnowolniona jest zatrudniona w warunkach określonych przez art. 22 § 1 k.p.

Słowa kluczowe: pracownik; osoba ubezwłasnowolniona całkowicie; pracowniczy tytuł ubezpieczenia społecznego
DOI: 10.33226/0032-6186.2020.3.7
JEL: K31

Autorka referuje orzecznictwo Sądu Najwyższego odnoszące się do problemu, które ze sposobów
ustania stosunku pracy należy kwalifikować jako zwolnienie w rozumieniu art. 1 ustawy o
grupowych zwolnieniach, a w konsekwencji jak prawidłowo obliczać liczbę pracowników objętych
zwolnieniami w celu ustalenia, czy zwolnienia mają charakter grupowy i konieczne jest
zastosowanie procedury uregulowanej w art. 2–4 ustawy. W tym kontekście koncentruje się na
ustaniu stosunku pracy w związku ze złożonym pracownikowi przez pracodawcę wypowiedzeniem
zmieniającym.

Słowa kluczowe: zwolnienie grupowe; wypowiedzenie warunków pracy i płacy
DOI: 10.33226/0032-6186.2020.2.7
JEL: K31

Autorka szeroko referuje orzecznictwo, w tym najnowszy judykat Sądu Najwyższego, odnośnie do wykładni pojęcia „podstawowy obowiązek pracowniczy” w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 1 k.p.

Słowa kluczowe: obowiązki pracownika; rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia
DOI: 10.33226/0032-6186.2020.1.7
JEL: K31

Autorka referuje ostatnie rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego (wyrok w sprawie I UK 194/128), w którym Sąd uwypuklił zasadność stanowiska, zgodnie z którym o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia w Polsce obywateli państw spoza UE nie decyduje charakter dokumentu uprawniającego do pobytu w Polsce, lecz fakt stałego przebywania na terytorium RP.

Słowa kluczowe: ubezpieczenie społeczne cudzoziemców
DOI: 10.33226/0032-6186.2019.12.8
JEL: K31

22 lutego 2016 r. do powszechnego prawa pracy została wprowadzona instytucja zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia. Autorka przedstawia pierwszy judykat Sądu Najwyższego, w którym szerzej odniesiono się do tej regulacji.

Słowa kluczowe: czynności z zakresu prawa pracy; okres wypowiedzenia
DOI: 10.33226/0032-6186.2019.11.8
JEL: K31

Autorka referuje najnowszy judykat Sądu Najwyższego (wyrok w sprawie III PK 50/18), w którym po części zakwestionowano prawidłowość poglądów przyjmowanych w dotychczasowym orzecznictwie odnośnie do relacji między zasadą równego traktowania i zasadą niedyskryminacji pracowników oraz podstaw prawnych i charakteru prawnego odszkodowania z tytułu ich naruszenia.

Słowa kluczowe: zasada równego traktowania pracowników; zasada niedyskryminacji pracowników
DOI: 10.33226/0032-6186.2019.10.8
JEL: K31

Autorka referuje orzecznictwo Sądu Najwyższego odnoszące się do problematyki wynagradzania pracy w godzinach nadliczbowych w przypadku skrócenia czasu pracy poniżej norm określonych w art. 129 § 1 k.p. oraz wobec pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu.

Słowa kluczowe: norma czasu pracy; dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych

Dr Eliza Maniewska, doktor nauk prawnych, absolwentka Wydziału Filozofii oraz Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Od 1998 r. zatrudniona w Sądzie Najwyższym, obecnie na stanowisku członka Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego. W 2007 r. zdała egzamin sędziowski z wynikiem bardzo dobrym; wpisana na listę radców prawnych. Od 2018 r. adiunkt na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego w Katedrze Prawa Pracy i Polityki Społecznej. Autorka wielu publikacji z zakresu prawa pracy oraz prawa konstytucyjnego. Współautorka — wraz z SSN Kazimierzem Jaśkowskim (obecnie w stanie spoczynku) — Komentarza do Kodeksu pracy, który doczekał się już 12 wydań.