Praca i Zabezpieczenie Społeczne 04/2025

W katalogu praw socjalnych w sposób szczególny jest wyróżniane prawo do zabezpieczenia społecznego, które ma bardzo silne fundamenty aksjologiczne. Je go związek z godnością osoby ludzkiej został wyraź nie zapisany w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka i powtórzony w kolejnych traktatach między narodowego prawa praw człowieka. Szczególnym przykładem takiego traktatu jest Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych, który w art. 9 reguluje prawo do zabezpieczenia społecznego. Chociaż treść tego przepisu jest bardzo ogólna, a międzynarodowe standardy jego realizacji i ochrony znajdujemy w innych umowach międzynarodowych, to stanowi on istotne międzynarodowe źródło prawa do zabezpieczenia społecznego. Celem artykułu jest zaprezentowanie szerszego kontekstu prawa do zabezpieczenia społecznego z perspektywy Paktu oraz wydobycie z tego kontekstu i z treści art. 9 takich elementów, które mogłyby takie standardy określić. Przedmiotem analizy i oceny będzie nie tylko art. 9, ale również najbardziej reprezentatywne Komentarze Ogólne Komitetu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych.

Celem publikacji jest zaprezentowanie instytucji Rady Ochrony Pracy przy Sejmie RP. Rada, choć funkcjonuje od wielu lat i jest jednym z organów nadzoru nad warunkami pracy, nie doczekała się szerszego omówienia w doktrynie. Ideą Autorek jest przybliżenie jej pozycji ustrojowej oraz ewolucja historyczna jej uprawnień, pozycji ustrojowej i składu, jak również przedstawienie jej obecnej roli.

Celem niniejszego artykułu jest identyfikacja wybranych uwarunkowań problemu nadużywania świadczeń dla osób bezrobotnych w Polsce. W oparciu o wyniki badań ilościowych i jakościowych, autorzy diagnozują postawy dorosłych mieszkańców Polski wobec nadużyć, ze szczególnym uwzględnieniem stopnia i przyczyn usprawiedliwiania różnego rodzaju nieprawidłowości. Wyniki badań oraz płynące z nich wnioski przedstawiono w interdyscyplinarnym kontekście teoretycznym, odnosząc się m. in. do modelu uwarunkowań nadużyć socjalnych oraz trójkąta oszustwa Cresseya.

Artykuł analizuje problematykę antykonkurencyjnych porozumień na rynku pracy w kontekście polskiego i europejskiego prawa konkurencji. Na podstawie istniejącego orzecznictwa oraz opublikowanych przez organy antymonopolowe materiałów informacyjnych można wyróżnić dwa typy nielegalnych porozumień zawieranych na rynku pracy, tj. porozumienia o ustalaniu wynagrodzeń oraz porozumienia o zakazie przejmowania pracowników. Porozumienia takie stanowią ograniczenia konkurencji ze względu na cel. Jednocześnie, nie wszystkie porozumienia dotyczące rynku pracy objęte są zakazem. Dzięki orzecznictwu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej spod zakazu zostały wyłączone układy zbiorowe pracy. Wobec niektórych porozumień istnieje ponadto możliwość zastosowania wyłączeń na zasadach określonych w art. 101 ust. 3 TFUE oraz art. 8 ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1616). W końcowej części artykułu omówiono zagadnienie celu podejmowania przez organy antymonopolowe działań na rynku pracy oraz ich wpływu na realizację konstytucyjnej zasady wolności pracy.

Molestowanie seksualne, zgodnie z przepisami kodeksu pracy jest jedną z form dyskryminacji, która uderza w najbardziej delikatną sferę człowieka – jego intymność i integralność seksualną. Kodeks pracy wskazuje, że działanie sprawcy ma być niepożądane, a więc zaistnienie molestowania seksualnego wiąże się ze sprzeciwem ofiary tej formy naruszenia godności. Zdarza się jednak, że osoby doświadczające molestowania seksualnego z powodu czynników, takich jak lęk przed utratą pracy, brak asertywności, obawa przed wykluczeniem z zespołu nie zgłaszają swojej dezaprobaty, ale znoszą przejawy dyskryminacji ze względu na płeć. Wobec tak zarysowanych problemów, celem niniejsze go artykułu stała się analiza istoty sprzeciwu wobec molestowania seksualnego. W opracowaniu postawiono tezę, że brak zgody dla działań noszących znamiona molestowania seksualnego jest elementem koniecznym kwalifikacji danego działania jako dyskryminacji w rozumieniu art. 18^3a § 6 k.p., mimo licznych trudności, które często wiążą się z jej manifestacją. Istotną część wywodu stanowi analiza podejścia sądów do wyrażenia sprzeciwu wobec molestowania seksualnego i ich oczekiwań względem postawy pracownika w obliczu do świadczenia molestowania seksualnego w odniesieniu do wiedzy psychologicznej.

Glosowane orzeczenie z 19 września 2023 r., I PSKP 50/22 odnosi się do problematyki terminu przedawnienia roszczenia o zwrot wynikających ze stosunku pracy nienależnie wypłaconych pracownikowi świadczeń w postaci wynagrodzenia za pracę i odprawy. Sąd Najwyższy uznał w nim, w ocenie glosatora trafnie, iż roszczenie to przedawnia się na podstawie art. 291 § 1 k.p., a nie podstawie art. 118 k.c. w zw. z art. 300 k.p.

Opracowanie zawiera omówienie judykatury Sądu Najwyższego odnośnie do pojęcia świadczenia pobranego nienależnie w rozumieniu ustawodawstwa ubezpieczeń społecznych (art. 84 ustawy systemowej oraz art. 66 ust. 2 ustawy zasiłkowej).